Kees van Anken – Sukkels op sokkels

Wat een zootje is het toch op het leiderschapsfront. De affaires buitelen vrolijk over elkaar heen en doen haasje over: wie maakt het het bontst.

Zijn het de witwassers van ING, of toch weer de Amerikaanse president, is het Alexander Pechthold met kennelijk een echte affaire of een minister die in besloten kring de multiculturele samenleving te kakken zet? Dichterbij zie ik het geklungel rond Caparis en rollebollende Toezichthouders van het Nordwin die met hun bestuurder voor de rechter eindigen. Het leiderschap verkeert in een crisis en lijkt ernstig de weg kwijt.

Gelukkig hebben we in de nabije toekomst geen bazen meer nodig.

Tijdens de opening van het nieuwe school jaar van Stenden-NHL houdt hoogleraar Jan Rotmans de aanwezigen voor dat we een ander tijdperk binnengaan. Nu zijn het nog de bazen, nu is er nog de top, maar straks zijn we zelf aan zet en grijpen we als burgers zelf de macht. Nog even en we zijn de baas van onze eigen coöperaties, werken in netwerken en zijn met de nieuwe technische mogelijkheden onze eigen producent. Volgens Rotmans is er sprake van een ‘evolutionaire revolutie’, wat ik uitleg als een niet te stuiten omwenteling. Ik merk dat ik een beetje sceptisch word en aan het vooruitgangsgeloof van Eric Wiebes moet denken. Op weg naar een steeds betere wereld gaat er weleens wat fout, orakelde hij in ‘Zomergasten’, maar dat is ook vooruitgang. Tja, daarmee kun je elke blunder goedpraten. Dat gaatje in het Spacelab, waar nu een stukje Ducktape overheen zit? Een zorgbedrijf dat 13 miljoen moet aftikken wegens verkeerde aankopen? Een frauderende bankier? Allemaal vooruitgang mensen!

Maar goed, we hebben straks geen bazen meer en alles wat fout gaat kunnen we alleen maar onszelf verwijten. Ondanks mijn twijfels, over de vraag of bazen – of liever Mensen met Macht – zich zomaar gewonnen zullen geven zijn er prachtige voorbeelden. De Braziliaanse ondernemer Ricardo Semler ontwikkelde een democratische onderneming waar werknemers zelf aan het stuur zitten. Er is geen hiërarchie, aan bureaucratische rompslomp doen ze niet en regels zijn afgeschaft. De medewerkers van het bedrijf hebben met elkaar de wil om goede dingen te doen en mooie producten te maken. Het bedrijf floreert als geen ander. Je snapt niet waarom het niet overal zo gedaan wordt. In eigen land wordt Buurtzorg vaak als bedrijf genoemd dat op diezelfde principes werkt. Toch valt ook in die voorbeelden op dat er iemand is die het heeft bedacht en mensen inspireert (en leidt) om het anders te doen. Kennelijk hebben we dát wel nodig. Het is volgens mij het type leiderschap waar de wereld enorm behoefte aan heeft. Tijdens diezelfde middag op de hogeschool vertelt de ambassadeur uit Zuid-Afrika een prachtig verhaal over Mandela, de man die het grote voorbeeld is van dienstbaar leiderschap en wars van persoonsverheerlijking. Iemand die begreep dat macht corrumpeert, ziekmakend is en mensen deformeert en dat niemand boven een ander is geplaatst.

Helaas denken nog heel wat hedendaagse leiders daar anders over en wordt in veel situaties nog steeds gedacht dat een sterke man of vrouw het verschil maakt. Losgezongen van de wereld om hen heen nemen ze besluiten die desastreus uitpakken. Ze helpen er bedrijven en zelfs hele economieën mee ten gronde.

Sukkels op Sokkels, de (evolutionaire) revolutie weet wel raad met ze.

Kees van Anken

Geef een reactie