Lobbytentakels strekken zich uit naar portemonnee van slechtzienden

(Tekst: FTM)

Slechtzienden zijn de dupe van een lobby om zorggeld binnen te halen. Instellingen Bartiméus en Visio doen verwoede pogingen om de kassa te laten rinkelen. Patiënten klagen over torenhoge rekeningen en onnodige zorg. De lobby strekt zich uit tot in Den Haag, waar Jopie Nooren — Bartiméus-bestuurder en Eerste-Kamerlid voor de PvdA — geregeld het ministerie bezoekt.

Nederland telt 350.000 slechtzienden; dat zijn mensen met een gezichtsvermogen van 30 procent of minder. Verreweg het grootste deel van hen kan geholpen worden met een hulpmiddel. Voor zwaardere en complexere zorgvragen zijn er instellingen zoals Bartiméus en Visio. Met een gezamenlijke bedrijfsopbrengst van 286,5 miljoen euro in 2014 zijn dat relatief kleine spelers in de zorg. De twee instellingen zijn sinds januari 2015 voor een deel van hun activiteiten overgeleverd aan de markt. Er geldt een nieuw financieringsregime: de zak met AWBZ-geld verdwijnt en de zorgverzekeraar treedt op als schatbewaarder. De bedoeling was dat die schatbewaarder een stuk kritischer zou kijken naar de zorgkosten, die onder de AWBZ niet transparant waren. Tot op heden heeft de transitie echter niet geresulteerd in het gewenste effect: een toename van concurrentie op prijs en kwaliteit. In plaats daarvan is het resultaat een sterke toename van lobbyactiviteiten.

‘PvdA-senator is lobbyist’

Aan het hoofd van zorginstelling Bartiméus staat Jopie Nooren. Uit hoofde van die functie heeft zij zitting in een vereniging, een stuurgroep, vijf stichtingen en drie bv’s. Voor haar werk ontvangt Nooren een salaris van 203.607 euro. Daarnaast is zij actief lid van de Partij van de Arbeid. Namens die partij zit zij sinds de zomer van 2015 in de Eerste Kamer. Als senator neemt Nooren onder andere deel aan de Kamercommissies voor Volksgezondheid en Onderwijs.

Een bron binnen het ministerie kwalificeert Nooren als lobbyist. De voorvrouw van Bartiméus zou geregeld het ministerie benaderen om haar zorginstelling en de situatie binnen de slechtziendenzorg onder de aandacht te brengen. Bij een aantal ambtenaren zou de lobby van Nooren tot irritatie hebben geleid. Naar aanleiding daarvan hebben enkele ambtenaren Nooren verzocht te stoppen met haar actieve benadering van het ministerie, zo verklaart de goed ingevoerde bron.

“Ik was vandaag nog de hele dag op het ministerie. Daar kom ik omdat ik namens Bartiméus structureel overleg voer”
Structureel overleg

‘Onherkenbaar,’ zegt Nooren als we haar dit voorleggen. Ze spreekt op driftige toon. ‘Ik was vandaag nog de hele dag op het ministerie. Daar kom ik omdat ik namens Bartiméus structureel overleg voer. Van wie komt dit verhaal?’ Onze bron blijft geheim. Daarop besluit zij direct contact te zoeken met de directeur-generaal langdurige zorg op het ministerie. Hoewel het vrijdagmiddag is, en bijna 18 uur, krijgt Nooren de topambtenaar ogenblikkelijk aan de lijn. Na afloop van het gesprek brengt ze verslag aan ons uit: ‘Ook voor hem is het verhaal onherkenbaar. Hij zei zelfs dat ik eerder te weinig dan te veel bel.’

Gluurders in de spreekkamer

Nooren opereert namens haar zorginstelling op politiek niveau, maar de pogingen om meer geld binnen te halen spelen zich ook op andere niveaus af. Zo zijn medewerkers van Visio en Bartiméus tegenwoordig actief in ziekenhuizen. Het doel van de activiteiten is helder: dichter bij de bron van het geld komen.

Het doel van de activiteiten is helder: dichter bij de bron van het geld komen

Jarenlang zat de optometrist, gespecialiseerd in hulpmiddelen voor slechtzienden, alleen in zijn spreekkamer op de poli oogheelkunde van het ziekenhuis. Na een consult bij de oogarts onderzocht de optometrist de patiënt en leverde vervolgens een passend hulpmiddel.

Twee jaar geleden werd de rust in de spreekkamer ruw verstoord. Na een succesvolle lobby onder oogartsen mogen vertegenwoordigers van Bartiméus en Visio nu aanwezig zijn tijdens het consult. Optometristen zijn te gast op de poli. Oogartsen zijn de baas en kunnen zo’n besluit nemen.

Het argument van de lobbyende zorginstellingen was dat een oogarts beperkt tijd heeft voor de patiënt en dat het goed zou zijn om direct na het consult met de arts informatie te verstrekken over de mogelijkheden van een revalidatietraject. Het leek de oogartsen wel een goed idee om alle informatie op één plek samen te brengen.

De zogenoemde low vision-optometristen zien de gebiedsverovering met leden ogen aan. ‘Ik heb nauwelijks privacy met mijn patiënten. Het grootste deel van de dag doen de intakers van Bartiméus en Visio niks. Ze zitten aan een tafeltje met een laptop en kijken toe,’ vertelt Joanneke Kampen, die in verschillende ziekenhuizen werkt als optometrist. ‘Het is heel vervelend dat er de hele tijd iemand op je vingers kijkt,’ zegt ook optometrist Jos van Dijk. ‘Een intaker luistert telkens mee en na afloop van mijn onderzoek haakt hij of zij aan om te vertellen welke aanvullende diensten Bartiméus of Visio kunnen leveren. Verder hebben zij niets te doen. Eigenlijk is het ook helemaal niet nodig dat zij hier zitten, want in het verleden stuurden wij een patiënt die revalidatie nodig had ook al door. Waarschijnlijk doen ze dit in de hoop om meer klanten te werven,’ aldus Van Dijk.

‘Ik heb nauwelijks privacy met mijn patiënten. Het grootste deel van de dag doen de intakers van Bartiméus en Visio niks’

Ook patiënten zijn onaangenaam verrast. Een patiënt van het Antonius Ziekenhuis in Sneek werd eind februari onderzocht door een low vision-optometrist naar aanleiding van een consult bij de oogarts. Tot verbazing van de patiënt was er tijdens het onderzoek een vertegenwoordiger van Visio aanwezig. Daarover schreef de patiënt een klachtenbrief aan de poli oogheelkunde van het ziekenhuis: ‘In dezelfde ruimte waar ik onderzocht werd hield ook een mevrouw van Visio zitting, wat mij niet bekend was. Zij benaderde mij voor een gesprek en vroeg aan de optometrist mijn medische gegevens met haar te delen. Vervolgens kreeg ik een folder waarop ze aangaf mij over een week te bellen. Thuis overdacht ik het bezoek en realiseerde mij dat de mevrouw van Visio zonder toestemming mijn medische gegevens had ingezien. Tijdens het telefoongesprek begin maart bleek dat mijn gegevens ook in een databestand van Visio staan. Het verbaast mij dat dit “zomaar” kan,’ aldus de patiënt van het Friese Ziekenhuis.

Uurtje-factuurtje

Met de zorgverzekeraar op de hielen is het voor Bartiméus en Visio noodzakelijk de geldstromen op peil te houden. Verontruste optometristen trekken aan de bel en becijferen wat deze extra inzet van Visio en Bartiméus kost. Dit is vastgelegd in een rapport dat in handen is van Follow the Money. Het verscheen in maart en vormt de basis voor een dialoog tussen de belangrijkste spelers in de zorg over de prijzen voor de behandeling van slechtzienden. Het ministerie van Volksgezondheid, de Nederlandse Zorgautoriteit, Zorginstituut Nederland, zorgverzekeraars CZ en DSW, Bartiméus en Visio nemen deel aan de dialoog en ontvangen het rapport.

Uit deze rapportage blijkt dat er sprake zou zijn van enorme prijsverschillen. Bartiméus en Visio werken volgens het principe uurtje-factuurtje. Zo kost een visueel-functieonderzoek 700 euro, en leiden zowel de instructie voor een hulpmiddel als de controle tot een rekening van 130 euro per uur. Al met al ontstaat zo een prijsverschil met de optometrist van 960 euro per cliënt, terwijl het zou gaan om hetzelfde onderzoek en dezelfde instructies.

Al met al ontstaat zo een prijsverschil met de optometrist van 960 euro per cliënt, terwijl het zou gaan om hetzelfde onderzoek en dezelfde instructies

Het rapport waarschuwt dat het onverstandig zou zijn om alle visueel-functieonderzoeken over te hevelen naar de revalidatie-instellingen. Dit zou resulteren in een kostenexplosie van zo’n 80 miljoen euro zonder kwaliteitsverbetering.

Follow the money – volgt de slechtzienden

Na lezing van het rapport raakt Follow the Money geïnteresseerd in de poel van schimmige prijzen en duistere lobbypraktijken binnen de zorg voor blinden en slechtzienden. Startpunt voor onze zoektocht is een verkennend gesprek met de oogvereniging. Daar is men zeer benieuwd naar de waarheid, en brengt Bartiméus en Visio op de hoogte van het onderzoek.

Lees hier verder

Geef een reactie