Ressentiment weerstaan? Aan karakters werken!

(Tekst: Sociale vraagstukken)

Een groot gevaar ligt op de loer: ressentiment van degenen die zich tekort gedaan voelen. Met vandalisme, populistische uitlatingen en destructie tot gevolg. We kunnen daar weerstand aan bieden door te werken aan onze karakters.

Klimaatveranderingen en milieuvervuilingen, onzekere banen, nationale schulden en disfunctionele democratieën hebben ons vertrouwen in onze instituties, de toekomst, maar ook in elkaar beschadigd. Regelmatig horen wij dat toekomstige generaties het minder goed zullen hebben dan vorige. Dat klinkt allemaal onheilspellend, maar een nog groter gevaar dan achteruitgang en tegenspoed ligt op de loer, namelijk ressentiment onder degenen die zich tekortgedaan en machteloos voelen, én vergelding verlangen.

Wraaklust is de belangrijkste oorzaak van ressentiment. Echter, terwijl wraakzucht zich op bepaalde vijanden richt, en bevredigd wordt wanneer deze worden gestraft, houdt ressentiment niet op. Ressentiment is niet louter emotie, maar een geesteshouding gekweekt door aanhoudende haat, nijd en wraaklust. Een mens, een groep, of een natiestaat die door ressentiment gedreven wordt, is ‘gedwongen’ om wat hij niet kan bezitten te vernietigen. Dit kunnen materiële, maar ook intellectuele en culturele goederen zijn. Denk bijvoorbeeld aan het verbranden van boeken, het vernielen van monumenten, het vandalisme en vervuilen van de openbare ruimte. De Franse revolutie, het nazisme, hedendaagse vormen van nationalisme, en terrorisme zijn bij uitstek voorbeelden van de doorwerking van ressentiment.

Ressentiment is niet alleen een sterk gif, maar is ook zeer besmettelijk. Wij moeten alles doen om te voorkomen dat wij als individuele personen en samenleving naar de afgrond van het ressentiment afglijden.

Ressentiment is de zelfvergiftiging van de geest

In het westen zijn generaties doorgaans grootgebracht met de verwachting van gelijke economische kansen en materiële omstandigheden. Deze verwachting heeft zich geglobaliseerd, met als gevolg dat het heel normaal is geworden dat allen ter wereld de aspiraties hebben om carrière te maken, rijk te worden, een huis, televisie, smartphone, en auto te bezitten. Deze verwachtingen staan echter haaks op de werkelijkheid. In de echte wereld hebben sommigen niet eens genoeg voedsel, terwijl anderen in meer of mindere mate in materiële overvloed leven. Om de zaak erger te maken wordt deze overvloed op televisie, internet, en sociale media wereldwijd uitgezonden. Waarom is dit een probleem? Omdat wij in een wereld leven waarin allen in gelijke politieke en sociale rechten zijn gaan geloven, terwijl er grote verschillen in macht, rijkdom en opleiding heersen. Omdat moderne mensen continu bezig zijn zichzelf met anderen te vergelijken, zijn nijd, jaloezie en haat bijna onvermijdelijk binnen een kapitalistisch systeem waarvan concurrentie een integraal onderdeel is. De globalisering van dit systeem heeft ertoe geleid dat de voedingsbodem voor het ressentiment ook geglobaliseerd werd.

Lees hier verder

Geef een reactie