Verzorgingsstaat

In de afgelopen decennia zijn er heel wat heilige huisjes omvergetrokken, muren afgebroken en barrières geslecht als het om de verzorgingsstaat ging. Kwade tongen beweren zelfs dat de verzorgingsstaat te gronde is gericht. Niets is minder waar. De verzorgingsstaat maakt een heuse revival door en ontpopt zich hier en daar zelfs als een nieuwe vorm van Staatszorg.

Toegegeven, het is een wat boude bewering maar hoe anders moet je de ontwikkeling omschrijven waar gemeenten zelf de hulpverlening aan burgers ter hand nemen. Ambtenaren als hulpverleners of hulpverleners die ambtenaar worden? In Friesland kozen een paar gemeenten ervoor de hulp aan sociaal kwetsbare burgers niet langer aan instellingen – het particulier initiatief –over te laten. De hulpverleners kregen het aanbod in gemeentelijke dienst te gaan. Het zou effectiever en goedkoper zijn. Niet dat daarvoor bewijslast bestaat, maar het klinkt goed. Bij mij riep het associaties op met Staatszorg in voormalige Oostbloklanden en ik vroeg me af naar welke kant de Berlijnse muur eigenlijk is gevallen. Staatszorg had in die landen een slechte naam en stond voor troosteloosheid, grauwheid en onverschilligheid. Maar, zo werd mij uitgelegd, we hebben niet naar het Oostblok maar naar Scandinavië gekeken.

Zweden

Zweden heeft al sinds begin jaren negentig de uitvoering van zorg en hulpverlening in handen van de overheid gelegd. Er gingen destijds bussen vol Nederlanders in Zweden kijken hoe het er daar aan toe ging. Iedereen kwam laaiend enthousiast terug. Een enkele zuurpruim had nog wat kritiek, maar dat werd weggewuifd met de hoge  klanttevredenheid in Zweden. Toch schuurt het in de Zweedse heilstaat. Jaren na de invoering blijkt dat de operatie ten koste is gegaan van deskundige en gespecialiseerde hulp. Gevolg: te lang aanmodderen in complexe probleemsituaties met alle gevolgen van dien.

Dat dreigt ook in Nederland wanneer we denken alle problemen in gebiedsteams en met hulp van de buren te kunnen oplossen. Het niet tijdig onderkennen van een psychiatrische stoornis bijvoorbeeld kan tot gevolg hebben dat behandeling veel te laat wordt ingezet. Met het inzetten van teams in wijken en buurten denken  gemeenten goedkoper uit te zijn. Maar te laat de juiste diagnose stellen betekent vaak minder kans op herstel en extra kosten achteraf. Goedkoop is dan duurkoop. Het mantra dat in de beleidstermen opduikt is ‘tijdig opschalen’ ofwel niet aanklooien maar de vakman/vrouw erbij halen. De praktijk is vaak dat men doormoddert uit onwetendheid en onmacht.

Onbekwame lieden en zichzelf overschattende gemeentebesturen

Soms is er ook sprake van het overschatten van de eigen deskundigheid en het onderschatten van de ernst van de problemen. Toen ik 25 jaar geleden bedacht dat ik wel zelf een huis kon afbouwen fronste mijn omgeving de wenkbrauwen. Inmiddels hebben vakbekwame mensen de tegels rechtgezet, de kranen goed aangesloten en het stucwerk hersteld. Ik hoop oprecht dat de burgers in Friesland niet in handen vallen van onbewust onbekwame lieden en zichzelf overschattende gemeentebesturen. In Zweden hebben ze inmiddels bedacht dat de overheid een kaderstellende en controlerende taak heeft en dat je de uitvoering over moet laten aan vakbekwame mensen en organisaties.  Als ik dat 25 jaar geleden ook had bedacht had me dat veel geld en ellende bespaard.

Kees van Anken

Geef een reactie